Οπλαρχηγοί και άλλα επίσημα πρόσωπα ζωγραφισμένα μέσα εις εκκλησίας
Εσυνήθιζαν κατά τους χρόνους της δουλείας του γένους μας, πολλούς από τους υπέρ πίστεως και πατρίδος πεσόντος να τους θάπτουν οπίσω από το αγιον βήμα της έκκλησίας, καί τα οπλα τους να τα κρεμνούν μέσα είς αυτήν,κατά το λαϊκόν τραγούδι όπου λέγει:
«Τ’ αντρειωμένου τάρματα δεν πρέπει να πουλιώνται, μόν' πρέπει τους στην εκκλησιά, καί κει να λειτουργιώνται.»
Εις μερικας περιστάσεις, έκτος από τους ίδρυτάς, έζωγράφιζαν είς τάς εκκλησίας καί τάς εικόνας των γενναίων οπού έσκοτώθηκαν δια την πίστιν.
Ουτω, είς την έκκλησίαν της Κατούνας εύρίσκετο ή είκών του παλαιου οπλαρχηγού Μεϊντάνη,εις την ίεράν μονήν του Βαρλαάμ των Μετεώρων ήτον ή είκών του Ανδρούτσου, του Νούτσου Κοντοδήμου είς το καθολικόν της μονής του Προδρόμου Ρογκοβοΰ, κοντά είς το Τσεπέλοβον της Ηπείρου, του Χρήστου Μαρίνου είς την έκκλησίαν του Ευαγγελισμου είς το χωρίον "Άνω Σουδενά, του Διαμαντη Σπατούλη είς την έκκλησίαν του Άλεποχωρίου Μπότζαρη, καί άλλων πατριωτών καί πολεμιστών είς αλλας εκκλησίας.
Ομοίως είς την έκκλησίαν του Αγίου Νικολάου είς το χωρίον Βοϊβόντα της Καλαμπάκας, οπού έχει κτισθή εν έτει 1818, καί ιστορηθη εν έτει 1839, παρά του ζωγράφου Χρήστου ιερέως καί παπαοικονόμου εκ Σαμαρίνας, δι' εξόδου Γούλα Πασια, υπάρχει είκών της Βασιλικής, χριστιανής συζύγου του Άλή Πασά των Ιωαννίνων, ιστορημένη είς την άριστεράν αψιδα.
Από τα παράδοξα οπού έζωγράφιζαν ενίοτε οι ολιγογράμματοι αγιογράφοι είς τον καιρόν της δουλείας, είναι καί το οτι πολλάκις παριστάνουν τους άσεβεΪς Εβραίους ή Ρωμαίους, είς σχήμα Τούρκων, με φέσια καί σαρίκια είς την κεφαλήν καί με έστριμμένους μύστακας, καί ένδεδυμένους με τσουμπέδες καί με καφτάνια, ως π.χ. είς την Προδοσίαν, είς την Μαστίγωσιν, είς την Σταύρωσιν, είς την Άνάστασιν, καί ιδίως τους δημίους εις τα μαρτύρια των αγίων.
"Αλλοι πάλιν έζωγράφιζαν κάποια θέματα από την άρχαίαν Έλληνικήν ίστορίαν καί μυθολογίαν, καθώς είναι εκείνη ή είκών είς τον νάρθηκα μιας μονής της Πίνδου, οπού παριστάνει τον Χρόνον, κατά το άγαλμα του αρχαίου Λυσσίπου, με το ποίημα οπού είχε γραφή επάνω είς το βάθρον του.

Φώτης Κόντογλου, Έκφρασις