...
Ή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην επιστήμη και τη μεταφυσική είναι ή ιδια πού ύπαρχει ανάμεσα στο νόημα καί στο μη νόημα (γνωστικά δρωμένα). Αύτη ή ταύτιση επικρίθηκε ζωηρά από τον Popper, ο όποιος πρέσβευε ότι μπορουμε να κάνουμε μιαν ικανοποιητική διάκριση ανάμεσα στην επιστήμη και τη μεταφυσική χωρις να χρειάζεται να θεωρουμε την τελευταία ως στερούμενη νοήματος. Στην θεωρητική αρχή της κλασικης έμπειριστικής αντίληψης βρίσκουμε την ιδέα δτι ή επιστήμη θεμελιώνεται σε μια βάση παρατηρησης και χρησιμοποιεί την επαγωγική μέθοδο σε αντίθεση με την θεωρητική - ένατενιστική μέθοδο των ψευδοεπιστημών και της μεταφυσικης. Ό Popper, ευαίσθητος απέναντι στον εξαιρετικά αφηρημένο κα'ι θεωρητικό χαρακτήρα ορισμένων σύγχρονων επιστημονικών θεωριών, απορρίπτει τον μύθο των δεδομένων της παρατήρησης καί συνάμα την επαγωγική λογική. Το κριτήριο διάκρισης πού προτείνει για να διαχωρίσει την επιστήμη από τη μεταφυσική είναι ή απορριψιμότητα ή η διαψευσιμότητα'. «..."Ένα σύστημα πρέπει να θεωρείται ας επιστημονικό μονάχα αν διατυπώνει ισχυρισμούς πού μπορουν να έρθουν σε αντίφαση με παρατηρήσεις· καί ένα σύστημα τίθεται σε έμπρακτη βάσανο με απόπειρες πού κάνουμε για να προκαλέσουμε τέτοιες αντιφάσεις, δηλαδή με απόπειρες πού γίνονται για να το ανασκευάσουμε. Κατά συνέπεια, ή δυνατότητα υποβολης σε βάσανο είναι το Ίδιο πράγμα με την άπορριψιμότητα καί μπορεί συνεπώς να εκληφθεί ομοίως ως κριτήριο διάκρισης» (PRC, σ. 186).
Σύμφωνα με τον Popper δεν υπάρχει πραγματικά θέση στην επιστήμη για εγχειρήματα επαγωγικης επαλήθευσης: ολες οι βάσανοι πού εφαρμόζονται στην πραγματικότητα είναι προσπάθειες απόρριψης. Μια θεωρία επιδέχεται τόσο περισσότερο την βάσανο, οσο λιγότερο ειναι πιθανή και οσο πιο προσδιορισμένες απαιτήσεις προβάλλει απέναντι στην πραγματικότητα, δηλαδή δσο πιο ευκολα απορρίπτεται· καί είναι τόσο πιο επικυρωμένη, δσο έχει αντέξει σε πιο αυστηρή βάσανο. Οι αποφάνσεις της μεταφυσικης δεν μπορουν να υποβληθούν σε βάσανο, αλλά αυτό δεν σημαίνει δτι είναι ψευδοαποφάνσεις. Το σύνορο ανάμεσα στην επιστήμη καί στη μεταφυσική προφανως δεν έχει ανάγκη να χαραχτεί με τρόπο απόλυτα αυστηρό, γιατί μπορεί να είναι σχετικά αδιάφορο το να κατατάξουμε ορισμένες αμφισβητούμενες αποφάνσεις στην επιστήμη η στη μεταφυσική, από την στιγμή πού το ζήτημα δεν είναι πλέον να μάθουμε αν είναι ή δεν είναι πραγματικά προικισμένες με σημασία. Πράγματι, σύμφωνα με την άποψη του Popper, το σύνορο πρέπει να μπορεί να ύπερβαθεϊ, καί συχνά υπερβαίνεται έμπρακτα με την έννοια δτι οδηγούμαστε από την καθαρή θεώρηση, από τη μυθολογία ή την ψευδοεπιστήμη στην επιστήμη.
...
Ή αλήθεια είναι oτι ένας από τους λόγους πού επικαλέστηκε ό Popper υπέρ μιας διαχωριστικής γραμμής ανάμεσα στην επιστήμη καί τη μεταφυσική (γραμμης πού να είναι ευκαμπτη καί να μην κάνει δυσμενείς διακρίσεις) είναι ακριβως το γεγονός ότι ορισμένες αποφάνσεις μπορουν να υποβληθούν σε βάσανο, καί μάλιστα με τον πιο αυστηρό τρόπο, οπως για παράδειγμα οι οικουμενικοί νόμοι της επιστήμης, ενώ οί αρνήσεις τους δεν μπορουν, καί ότι, κατά συνέπεια, σε ορισμένες περιπτώσεις ή θετική πρόταση και ή αρνητική πρόταση πρέπει να τεθουν εκατέρωθεν της διαχωριστικής γραμμής.
...
Αντίθετα οί αυστηρά ύπαρκτικές αποφάνσεις, οι μόνες έπαληθεύσιμες (οι αυστηρά οικουμενικές αποφάνσεις καί οι αυστηρά ύπαρκτικές αποφάνσεις μπορουν γι' αυτό το λόγο να χαρακτηριστούν με βάση εκείνο πού ό Popper ονομάζει μονόπλευρη δννατότητα χρίσης), πρέπει να θεωρηθούν ως «μεταφυσικές» καί ως στερούμενες ενδιαφέροντος για την επιστήμη, πράγμα πού σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ξαφνιάσει.
...
Jacques Bouveresse, Η θεωρία και η φιλοσοφία μέσα στην φιλοσοφία των επιστημών του λογικού θετικισμού
(Η φιλοσοφία, τόμος Δ' ο εικοστός αιώνας, επιμελεια Φρανσουά Σατελέ, μετάφραση Κωστής Παπαγιώργης) |